Z satysfakcją oddajemy w Państwa ręce szósty już numer naszej publikacji „GO2’50. Klimat. Społeczeństwo. Gospodarka” przygotowanej przez Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami oraz Centrum Analiz Klimatyczno – Energetycznych.
„GO2’50. Klimat. Społeczeństwo. Gospodarka.”
Polityka klimatyczna Unii Europejskiej znajduje się obecnie w punkcie przełomowym, przy czym dotyczy to przede wszystkim sposobu jej realizacji, podczas gdy główne kierunki i cele pozostają w mocy. Z drugiej strony, coraz wyraźniej ujawniają się napięcia społeczne, gospodarcze i polityczne związane z kosztami transformacji, tempem zmian oraz ich wpływem na konkurencyjność przemysłu oraz poziom życia obywateli.
Unia Europejska, realizując ambitne cele Porozumienia Paryskiego, konsekwentnie rozbudowuje i modyfikuje zestaw instrumentów służących ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych. W efekcie powstaje złożony ekosystem regulacji, mechanizmów rynkowych i narzędzi finansowych, których znaczenie będzie rosło w kolejnych dekadach. Reforma systemu EU ETS, uruchomienie mechanizmu CBAM, ustanowienie nowego celu redukcyjnego UE na 2040 r., czy przygotowania do startu ETS2 są już nie tylko działaniami regulacyjnymi, ale realnie oddziałują na rynki, przedsiębiorstwa i gospodarstwa domowe.
W najnowszym numerze publikacji GO2’50 autorki i autorzy kontynuują wysiłek przybliżenia i aktualizacji kluczowych elementów unijnej polityki klimatycznej z perspektywy ich znaczenia dla Polski, uporządkowania tego krajobrazu oraz pokazania, w jaki sposób poszczególne elementy unijnej polityki klimatycznej zaczynają się zazębiać. To wszystko sprawia, że polityka klimatyczna nadal pozostaje jednym z kluczowych obszarów decydujących o przyszłym modelu rozwoju Europy.
Podstawowym narzędziem unijnej polityki klimatycznej pozostaje system handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), który od blisko dwóch dekad wyznacza cenowy sygnał dla redukcji emisji w sektorach energochłonnych. W publikacji pokazano, że wchodzimy w nową fazę jego funkcjonowania. Wraz z malejącą podażą uprawnień, rozszerzeniem systemu na kolejne sektory oraz rosnącą rolą inwestorów finansowych, rynek EUA staje się coraz bardziej wrażliwy na decyzje regulacyjne i polityczne. W naszej publikacji pokazano, że nadchodzące lata mogą przynieść istotne zmiany równowagi rynkowej uprawnień do emisji CO2, wynikające z ograniczania podaży, rozszerzenia systemu na nowe sektory oraz zmian regulacyjnych.
Równolegle Unia Europejska rozwija instrumenty mające chronić konkurencyjność przemysłu i zapobiegać ucieczce emisji poza jej granice. Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (CBAM), choć wciąż znajduje się na etapie wdrażania i korekt legislacyjnych, staje się jednym z najbardziej dyskutowanych elementów pakietu klimatycznego. W publikacji przybliżono zarówno jego ogólne założenia, jak i techniczne aspekty funkcjonowania – w tym rolę weryfikatorów emisji oraz skutki ostatnich uproszczeń regulacyjnych.
W niniejszym numerze nawiązujemy również do fundamentalnej debaty o długoterminowych celach klimatycznych UE, w tym o pośrednim celu redukcji emisji na 2040 r. Ustalanie celu redukcyjnego na 2040 r. ujawniło napięcia pomiędzy ambicją klimatyczną a obawami o koszty społeczne i gospodarcze transformacji. Analizy, do których się odwołujemy pokazują, że sposób podziału wysiłków pomiędzy sektory ETS i non-ETS oraz ewentualne wykorzystanie jednostek offsetowych mogą mieć kluczowe znaczenie dla możliwości realizacji ambitnych celów w warunkach krajowych.
W podobnym kontekście należy podkreślić rosnące znaczenie w tej układance technologii pochłaniania i usuwania dwutlenku węgla. Unijne ramy certyfikacji pochłaniania CO2 (CRCF) otwierają przed Polską nowe możliwości – zarówno w zakresie rozwoju rolnictwa regeneratywnego, jak i wdrażania innowacyjnych technologii CDR w przemyśle i energetyce.
Szczególnie wrażliwym obszarem transformacji pozostaje jej wymiar społeczny, a w nim skutki wprowadzenia systemu ETS2 obejmującego sektor budynków i transportu drogowego, co znacząco wpłynie na koszty życia w Polsce. Analizy zaprezentowane w tym numerze pokazują, że choć skala wzrostu kosztów może być umiarkowana, to ich rozkład jest nierównomierny i bez odpowiednich działań osłonowych istnieje realne ryzyko pogłębienia ubóstwa energetycznego i transportowego.
Całość rozważań w niniejszym numerze dopełnia szersza perspektywa międzynarodowa – zarówno w kontekście globalnych mechanizmów kredytowania emisji wynikających z Porozumienia Paryskiego, jak i przygotowań państw kandydujących do UE do wdrożenia unijnej polityki klimatycznej. Nie zaskakuje, że europejskie regulacje coraz silniej oddziałują poza granicami Unii, wyznaczając standardy i tempo zmian u partnerów.
Mamy nadzieję, że zebrane teksty pomogą spojrzeć na politykę klimatyczną nie tylko jako na zbiór regulacji, lecz jako na proces wymagający równowagi między ambicją, efektywnością i sprawiedliwością społeczną, który już dziś kształtuje warunki rozwoju polskiej gospodarki w nadchodzących dekadach.
Zachęcamy do lektury!
