W dniu 29 września 2026 r. Robert Jeszke, Zastępca Dyrektora IOŚ-PIB ds. zarządzania emisjami, Kierownik KOBIZE, był gościem podcastu Pani Julii Cydejko Polityka Insight „ENERGIA DO ZMIANY: ETS w remoncie”. Rozmowa dotyczyła kształtowania cen uprawnień do emisji, obecnych mechanizmów stabilizujących rynek oraz kwestii dalszej dekarbonizacji w kontekście ochrony konkurencyjności europejskiego przemysłu.
Jednym z głównych tematów rozmowy była przedstawiona przez KE 17 lipca br. propozycja zmian w EU ETS i jej wpływ na rynek uprawnień EUA. Jak wskazał Robert Jeszke, rynek zareagował na propozycję wzrostem cen uprawnień - w ciągu kilku dni ich cena zwiększyła się z ok. 76 do 87 EUR. Wśród czynników wpływających na tę reakcję wymieniono m.in. proponowane obniżenie liniowego współczynnika redukcji (LRF) w latach 2031-2035 (rynek spodziewał się niższych wielkości niż w propozycji KE) oraz sytuację na rynkach paliw, w szczególności relację cen gazu i węgla, która wpływa na popyt na uprawnienia EUA.
W dalszej części rozmowy omówiono założenia i narzędzia analityczne wykorzystywane przez KE przy przygotowywaniu ocen skutków regulacji (ang. Impact Assessment). Robert Jeszke zwrócił uwagę na rolę modelu PRIMES oraz na fakt, że prognozy modelowe dotyczą przyszłości i w związku z tym rzeczywiste warunki rynkowe mogą odbiegać od przyjętych założeń. Wskazał również na różnice pomiędzy scenariuszami przedstawionymi w Impact Assessment a ostatecznym kształtem propozycji KE z 17 lipca. W jego ocenie jednym z elementów wymagających większej przejrzystości jest sposób przełożenia proponowanych zmian na przyszłe ceny uprawnień EUA.
Istotnym wątkiem była również stabilność systemu EU ETS. Rozmówcy analizowali funkcjonowanie mechanizmu z art. 29a oraz rezerwy MSR, a także doświadczenia związane z wcześniejszą nadpodażą uprawnień i wykorzystaniem jednostek CER. W dyskusji podkreślono, że obecna konstrukcja systemu nie zawsze pozwala odpowiednio reagować na sytuację, w której tempo transformacji odbiega od zakładanego, co może prowadzić do wzrostu kosztów redukcji emisji.
Rozmowa dotyczyła także potrzeby bardziej kompleksowego zarządzania elementami wpływającymi na funkcjonowanie rynku EU ETS. Jak wskazał Robert Jeszke, na poziom cen uprawnień wpływa wiele wzajemnie powiązanych czynników, m.in. LRF, sytuacja na rynkach paliw, tempo transformacji technologicznej, dostępność technologii i łańcuchy dostaw. W tym kontekście zwrócił uwagę na koncepcję Europejskiego Centralnego Banku Węglowego (ECCB), który mógłby analizować sytuację na rynku z odpowiednim wyprzedzeniem i reagować na potencjalne ryzyka związane ze zmianami cen uprawnień. Jak podkreślono w rozmowie, ceny uprawnień EUA mają bezpośrednie przełożenie na koszty transformacji ponoszone przez gospodarki państw członkowskich, w tym m.in. na koszty energii.
Jednym z poruszonych tematów było również miejsce rolnictwa w europejskiej polityce klimatycznej. Robert Jeszke wskazał, że jest to sektor szczególnie trudny do objęcia jednolitym mechanizmem cenowym ze względu na jego rozdrobnienie, znaczenie dla bezpieczeństwa żywnościowego oraz wysokie potencjalne koszty redukcji emisji. Alternatywą może być większe wykorzystanie potencjału pochłaniania emisji, dzięki czemu działalność rolnicza mogłaby być związana nie tylko z produkcją żywności, ale również z działaniami wspierającymi proces dekarbonizacji.
W końcowej części rozmowy omówiono znaczenie propozycji KE dla Polski, w szczególności w kontekście tzw. „luki ETS”, czyli relacji pomiędzy podażą uprawnień a poziomem emisji. Robert Jeszke wskazał, że skala i tempo zmniejszania tej luki będą zależeć m.in. od wykorzystania dostępnych instrumentów wsparcia w EU ETS oraz tempa realizacji inwestycji transformacyjnych. W jego ocenie istotne jest również zachowanie odpowiedniej elastyczności na poziomie państw członkowskich, pozwalającej uwzględniać krajowe uwarunkowania i możliwości prowadzenia transformacji.
Cała rozmowa dostępna jest na portalu YOUTUBE: https://www.youtube.com/watch?v=gfFMwmw_tSs